2000 przeszczepienie komórek krwiotwórczych
w Katedrze i Klinice Transplantacji Szpiku, Onkologii
i Hematologii Dziecięcej USK i UMW we Wrocławiu.
To tu wykonuje się blisko połowę wszystkich przeszczepień
u dzieci w Polsce
Specjaliści z Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej i Ponadregionalnego Centrum Onkologii Dziecięcej „Przylądek Nadziei” Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu (USK), przeprowadzili 2000. przeszczepienie komórek krwiotwórczych. Wrocławski ośrodek wykonuje około połowy wszystkich allogenicznych przeszczepień u dzieci w Polsce i należy do największych tego typu placówek w Europie.
Pierwsze przeszczepienia klinika wykonywała w budynku przy ul. Bujwida 44. W 1993 r. otwarto tam Dziecięcy Oddział Przeszczepiania Szpiku, wówczas największy w Polsce. W 1994 r. zespół przeprowadził pierwsze przeszczepienie autologiczne, czyli z wykorzystaniem własnych komórek pacjenta. Po 2000 r. jako pierwszy w kraju zaczął regularnie przeszczepiać dzieciom komórki od dawców niespokrewnionych.
Po przeprowadzce do nowego budynku Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, symbolicznie nazwanego „Przylądkiem Nadziei”, w 2015 r. tempo pracy wyraźnie wzrosło. W czerwcu 2026 r. lekarze wykonali tam 800. przeszczepienie od momentu przeniesienia kliniki do nowej siedziby. Jubileuszowym pacjentem był trzyletni chłopiec z Kielc, chorujący na chorobę genetyczną. Komórki do przeszczepienia pochodziły od dawcy z USA.
Obecnie klinika wykonuje rocznie około 70 przeszczepień allogenicznych, w których wykorzystuje się komórki pochodzące od innej osoby – dawcy spokrewnionego z pacjentem lub niespokrewnionego, znalezionego w rejestrze dawców.
– Za każdą z tych dwóch tysięcy procedur stoi konkretne dziecko i jego rodzina. Przeszczepienie to nie jest jeden dzień na sali zabiegowej. To tygodnie przygotowań przed zabiegiem, a później miesiące, a czasem nawet lata opieki. Najbardziej cieszy nas, kiedy te dzieci wracają do szkoły, do kolegów, do zwykłego życia – mówi
prof. dr hab. Krzysztof Kałwak, kierownik Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej USK we Wrocławiu oraz Prorektor ds. współpracy z otoczeniem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
– Przeszczepienie numer 2000 jest szczególne, ponieważ obok szpiku kostnego wykorzystujemy również komórki krwi pępowinowej przechowywane w Polskim Banku Komórek Macierzystych. Ze względu na różnicę masy ciała między dawcą a biorcą komórki krwi pępowinowej dawcy, pobrane przy porodzie i następnie zmagazynowane w PBKM, stanowią znakomity materiał do przeszczepienia. W połączeniu ze szpikiem kostnym mają szansę zapewnić szybką i sprawną odnowę hematologiczną – podkreśla prof. Kałwak.
Pacjenci z całej Polski
Według danych USK więcej przeszczepień u dzieci w Europie wykonują jedynie ośrodki w Rzymie i Utrechcie. W ciągu 10 lat działalności przy ul. Borowskiej klinika udzieliła pomocy ponad 9 tys. dzieci z całego kraju. Przeszczepienie komórek krwiotwórczych stosuje się m.in. w leczeniu ciężkich chorób nowotworowych, hematologicznych oraz wrodzonych chorób genetycznych. Dla większości pacjentów jest to jedyna szansa na trwałe wyleczenie.
Co drugie allogeniczne przeszczepienie u dziecka w Polsce wykonywane jest we Wrocławiu. Do kliniki trafiają pacjenci z całego kraju. Ośrodek, który w 1973 r. rozpoczął działalność jako pierwszy na Dolnym Śląsku oddział hematologii dziecięcej, jest dziś ważnym elementem krajowego systemu leczenia dzieci z chorobami nowotworowymi, hematologicznymi i genetycznymi.
Wrocławska klinika jest jednym z najważniejszych ośrodków transplantologii dziecięcej w Polsce, przyjmującym pacjentów z całego kraju. To właśnie we Wrocławiu wykonuje się co drugie przeszczepienie szpiku od dawcy u dziecka w Polsce, co potwierdza kluczową rolę ośrodka w krajowym systemie opieki nad najmłodszymi pacjentami wymagającymi takiego leczenia. Skala działalności kliniki oraz jej znaczenie dla polskiej transplantologii dziecięcej wskazują na konieczność zapewnienia zespołowi stabilnych warunków pracy i długofalowych możliwości rozwoju. Konsekwentne wdrażanie nowoczesnych technologii i innowacyjnych metod leczenia umacnia pozycję wrocławskiego ośrodka jako lidera nie tylko w Polsce, ale również w tej części Europy. Dotychczasowe osiągnięcia zespołu stanowią jednocześnie fundament dalszego rozwoju kliniki i kolejnych przełomów w leczeniu dzieci wymagających przeszczepienia komórek krwiotwórczych.
Sam wlew komórek to tylko jeden z etapów leczenia. Wcześniej pacjent przechodzi wielotygodniową kwalifikację i diagnostykę, a zespół przygotowuje go do intensywnego leczenia i poszukuje odpowiedniego dawcy. Po zabiegu dziecko pozostaje pod długotrwałą opieką wielu specjalistów, którzy monitorują przyjęcie przeszczepu, zapobiegają powikłaniom i wspierają pacjenta w powrocie do szkoły oraz codziennych aktywności.
Kilkanaście lat temu śmiertelność okołoprzeszczepowa w klinice wynosiła 10–15 proc., obecnie jest to około 4 proc. Wskaźnik ten opisuje ryzyko związane z samą procedurą i okresem bezpośrednio po niej. Nie stanowi prognozy dla konkretnego dziecka – rokowanie zależy od rodzaju i stadium choroby, stanu pacjenta, dawcy oraz ewentualnych powikłań. Na poprawę wyników wpłynęły lepsza diagnostyka, leczenie celowane przed przeszczepieniem, terapie komórkowe i genowe, a także skuteczniejsza profilaktyka i leczenie powikłań.
– Kilkanaście lat temu z powodu powikłań związanych z samym przeszczepieniem umierało co dziesiąte, a nawet co siódme dziecko. Dziś jest to około 4 proc. To zasługa lepszej diagnostyki i nowych terapii, ale także tego, że coraz skuteczniej potrafimy zapobiegać powikłaniom, a nie tylko je leczyć –
dodaje prof. Krzysztof Kałwak.
Pierwsze w Polsce terapie komórkowe i genowe
W 2019 r. zespół prof. Marka Ussowicza jako pierwszy w Polsce zastosował u pacjenta po przeszczepieniu szpiku limfocyty przeciwwirusowe – komórki odpornościowe przygotowane do zwalczania konkretnego wirusa.
W marcu 2020 r. klinika jako pierwsza w kraju podała dziecku terapię CAR-T. Polega ona na genetycznej modyfikacji limfocytów pacjenta w taki sposób, aby potrafiły rozpoznawać i niszczyć komórki nowotworowe. Do 2026 r. leczenie to otrzymało ponad 50 dzieci.
W 2022 r. w USK przeprowadzono pierwszą w Polsce immunoterapię przeciwbiałaczkową z wykorzystaniem komórek NK, czyli tzw. naturalnych zabójców, wyspecjalizowanych w niszczeniu komórek nowotworowych. Pacjent chorował na ostrą białaczkę szpikową, a standardowe metody leczenia, w tym przeszczepienie szpiku, nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.
W październiku 2024 r. lekarze zastosowali terapię genową u dziecka z ciężkim złożonym niedoborem odporności (SCID), wywołanym mutacją genu RAG1. Dzieci z tą chorobą rodzą się praktycznie bez sprawnie działającego układu odpornościowego. Terapia polega na wprowadzeniu prawidłowej kopii uszkodzonego genu do własnych komórek krwiotwórczych pacjenta, co pozwala uniknąć przeszczepienia komórek od dawcy. Był to czwarty taki przypadek na świecie i pierwszy poza Holandią.
Od ul. Wrońskiego do ul. Borowskiej
W 1973 r. przy ul. Wrońskiego 13, w Instytucie Pediatrii Akademii Medycznej, powstał pierwszy na Dolnym Śląsku Oddział Hematologii Dziecięcej. W 1981 r. przekształcono go w Klinikę Hematologii Dziecięcej. We wrześniu 1989 r. klinika przeniosła się do wyremontowanego, przedwojennego budynku przy ul. Bujwida 44, w którym wcześniej mieściła się Klinika Psychiatrii i Chorób Nerwowych, związana z Aloisem Alzheimerem. Obecną nazwę klinika nosi od 2007 r.
Przy ul. Bujwida zespół pracował przez 26 lat. Z czasem budynek przestał spełniać wymagania stawiane ośrodkowi leczącemu dzieci z obniżoną odpornością. Według urzędu wojewódzkiego nie nadawał się już do dalszego użytkowania w wymaganym standardzie. Brakowało miejsca, sale były wieloosobowe, zaplecze sanitarne ograniczone, a wyposażenie diagnostyczne niewystarczające.
– Dawniej dzieci leżały po kilkoro w jednej sali. A dla dziecka po przeszczepieniu, które praktycznie nie ma odporności, każda infekcja jest groźna. Robiliśmy, co się dało, ale warunki były naprawdę trudne. Dopiero na Borowskiej mogliśmy leczyć tak, jak robi się to w najlepszych ośrodkach w Europie –
wspomina
dr n. med. Monika Mielcarek-Siedziuk, lekarz odpowiedzialna za międzynarodowe i krajowe akredytacje ośrodka (JACIE, Novartis, Orchard), a także za aferezy terapeutyczne, obejmujące separację komórek u dzieci i zabiegi fotoferezy pozaustrojowej.
W styczniu 2010 r. Uniwersytecki Szpital Kliniczny, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu oraz Fundacja „Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową” podpisały porozumienie w sprawie budowy nowej siedziby kliniki. Jeszcze w tym samym roku ogłoszono międzynarodowy konkurs na projekt budynku. Budowa przy ul. Borowskiej rozpoczęła się w czerwcu 2013 r. i zakończyła w lutym 2015 r.
Inwestycja kosztowała 110 mln zł. Z tej kwoty 85 mln zł pochodziło ze środków unijnych pozyskanych przez wrocławski Uniwersytet Medyczny, 15 mln zł przekazało Ministerstwo Zdrowia, a 10 mln zł zebrała fundacja. Budynek uroczyście otwarto 7 września 2015 r., natomiast 23 listopada 2015 r. „Przylądek Nadziei” oficjalnie rozpoczął działalność jako miejsce leczenia dzieci.
– Te dwa tysiące przeszczepień nie wzięły się znikąd. Stoi za nimi codzienna, bardzo intensywna praca całego zespołu. Klinika jest częścią Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego i to na szpitalu spoczywa główny ciężar jej funkcjonowania. Ale szpital nie udźwignie wszystkiego sam, zwłaszcza nowych technologii, dlatego pomoc naszych partnerów jest nie do przecenienia. Najbardziej cieszy mnie to, że klinika ciągle się rozwija. Pracują tu ludzie, którzy pamiętają 1994 rok, ja też go pamiętam. A jednocześnie kadra jest młoda. Razem z profesorem Kałwakiem dbamy o to, żeby przychodzili nowi pracownicy i żeby w klinice pojawiały się nowe technologie. W niektórych dziedzinach nie musimy już aspirować do poziomu europejskiego, a nawet światowego, bo tam jesteśmy –
mówi
Beata Freier, dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.
– Dziękuję tym, którzy to wszystko zaczęli, i wszystkim, którzy pracują tu na co dzień.
Klinika jest również jednostką naukowo-dydaktyczną Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Uczelnia była jedną z trzech stron porozumienia zawartego w 2010 r. i pozyskała na budowę „Przylądka Nadziei” 85 mln zł ze środków unijnych.
– Obecnie, Przylądek Nadziei staje się już za ciasny dla naszych pacjentów. Przyjeżdżają tu chorzy z całej Polski i z zagranicy, bo to dziś jeden z wiodących ośrodków w Europie. Dlatego jako władze rektorskie chcemy wspierać profesora Kałwaka i cały zespół w rozwoju kliniki. Uniwersytet Medyczny i szpital uniwersytecki to jedność, a transplantologia jest jednym z filarów naszej strategii. To są Himalaje medycyny. Klinika hematologii dziecięcej jest naszym ambasadorem na świecie –
mówi
prof. dr hab. Dariusz Janczak, prorektor ds. klinicznych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
– Dwa tysiące przeszczepień to wspaniały wynik, za którym stoi ciężka praca ponad 200 osób. Na co dzień zabezpieczają one bardzo trudne procedury, które ratują życie. Transplantologia rozwija się u nas także u dorosłych. Przeszczepiamy wątroby, nerki i serca, a przeszczepień serca wykonuje się u nas najwięcej w kraju. Zrobimy wszystko, żeby tych przeszczepień było jeszcze więcej i żebyśmy mogli uratować jeszcze więcej chorych.
Zespół kliniki
Kliniką kieruje prof. Krzysztof Kałwak, a jego zastępczynią jest prof. Bernarda Kazanowska. Prof. Kałwak przewodniczy również Pediatric Diseases Working Party, czyli grupie roboczej ds. chorób pediatrycznych Europejskiego Towarzystwa Przeszczepiania Krwi i Szpiku (EBMT), oraz jest współprzewodniczącym Rady Naukowej EBMT (Scientific Council of EBMT). Klinika i jej kierownik, pełniąc wiodącą rolę w strukturach EBMT, współtworzą rekomendacje oraz europejskie i światowe standardy postępowania i leczenia dzieci wymagających przeszczepienia komórek krwiotwórczych.
W ośrodku pracuje około 200 specjalistów Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Zespół tworzy 50 lekarzy i 100 pielęgniarek, a także pracownicy laboratoriów, administracji oraz fizjoterapeuci. Przy klinice działają poradnie, m.in. przeszczepowa, krzepnięcia, malformacji i poradnia dla ozdrowieńców. Mali pacjenci i ich opiekunowie mogą również korzystać ze wsparcia psychologów.
Rodzice i opiekunowie mogą bezpłatnie otrzymać „Segregator Onkorodzica”. Znajdują się w nim informacje o terapiach i procedurach medycznych, prawach pacjenta oraz instytucjach wspierających rodziny dzieci chorujących na nowotwory.
Klinika Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu mieści się w budynku nazywanym „Przylądkiem Nadziei”, przy ul. Borowskiej 213 we Wrocławiu. Wjazd znajduje się od ul. Weigla.
Centralna informacja telefoniczna USK: 71 733 11 10
Godziny pracy informacji: dni robocze, 7:30–15:00.