Wrocław, 10 listopada 2026 r.

112 i pierwsza pomoc. Eksperci USK i DUW we Wrocławiu przypominają, co może zrobić uczestnik zdarzenia, zanim przyjadą ratownicy

Kilka minut, zanim przyjedzie karetka, może zdecydować o życiu poszkodowanego, a pomóc może wtedy tylko świadek zdarzenia. Lekarze z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu (USK) i Dolnośląski Urząd Wojewódzki we Wrocławiu (DUW) przypominają, jak zgłosić zdarzenie pod 112 i co robić do przyjazdu ratowników. Podczas eksperckiego spotkania z mediami mówili o tym dr Janusz Sokołowski, kierownik Szpitalnego Oddziału Ratunkowego USK, i Sebastian Jeziorski, zastępca dyrektora Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego DUW.

Numer 112 jest bezpłatny i działa w całej Polsce i Unii Europejskiej, z telefonu stacjonarnego i komórkowego, także bez karty SIM. Połączenie odbiera operator Centrum Powiadamiania Ratunkowego. Przekazuje on zgłoszenie do właściwej służby: Państwowego Ratownictwa Medycznego, Państwowej Straży Pożarnej, Policji lub innej.

Pod 112 dzwonimy, gdy coś nagle zagraża życiu, zdrowiu, mieniu, środowisku albo bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu. Chodzi m.in. o wypadki drogowe, silne krwawienia, poważne urazy, utratę przytomności, zaburzenia oddychania, pożar i porażenie prądem. Na 112 zgłasza się też przemoc, rozbój, kradzież, włamanie oraz kierowcę, który może być pod wpływem alkoholu lub innych substancji. Numer służy również do wzywania pomocy w nagłych stanach zagrożenia życia, takich jak podejrzenie udaru czy zawału. Przy podejrzeniu udaru wystarczy jeden objaw, żeby od razu zadzwonić.

W udarze, zawale, ciężkim urazie, krwotoku i zatrzymaniu krążenia liczy się każda minuta. Dlatego w takiej sytuacji nie warto samemu wieźć chorego do szpitala.

– SOR nie jest pierwszym miejscem, do którego należy jechać samemu w stanach zagrożenia życia, bo jeden telefon pod numer 112 tak naprawdę uruchamia cały system. Ratownictwo medyczne może rozpocząć diagnostykę i leczenie już w karetce, dlatego często to właśnie przyjazd karetki jest tym, co może nam najszybciej pomóc uratować zdrowie lub życie – mówi dr Janusz Sokołowski, kierownik Szpitalnego Oddziału Ratunkowego USK we Wrocławiu.

112 nie jest infolinią. Nie służy do pytania o pogodę ani rozkład jazdy, nie jest też miejscem na sprawy, które nie wymagają natychmiastowej interwencji. Fałszywe i nieuzasadnione zgłoszenia zajmują linie i ludzi potrzebnych osobom, którym w tej samej chwili grozi niebezpieczeństwo.

– Numer 112 kojarzy nam się z tym, że możemy tam zadzwonić w każdej sprawie. A tak właśnie nie jest. To jest numer alarmowy, czyli powinniśmy dzwonić w sytuacjach zagrożenia życia, zdrowia, mienia, środowiska, ale tych, które wymagają natychmiastowej pomocy. Czyli tam, gdzie musimy wysłać straż pożarną, pogotowie ratunkowe, policję czy inne niezbędne służby. Nie jest to numer informacyjny i należy o tym pamiętać – mówi Sebastian Jeziorski, zastępca dyrektora Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu.

Jak rozmawiać z operatorem

Najważniejsza zasada brzmi: nie rozłączać się samemu i spokojnie odpowiadać na pytania. Operator zadaje je w ustalonej kolejności, bo na ich podstawie ocenia sytuację i decyduje, kogo wysłać na miejsce.

Najpierw trzeba powiedzieć, gdzie doszło do zdarzenia: ulica, numer budynku, najbliższy charakterystyczny punkt, sposób dojazdu, a w terenie otwartym punkty orientacyjne. Potem opisujemy, co się stało, ilu jest poszkodowanych, czy są przytomni i czy oddychają. Operator zapyta też o imię, nazwisko i numer telefonu dzwoniącego, żeby w razie potrzeby oddzwonić i uzupełnić informacje. Na koniec trzeba powiedzieć, czy na miejscu jest bezpiecznie. Zagrożeniem może być ruch na jezdni, ogień, prąd, substancje niebezpieczne albo agresywne osoby.

– Nie trzeba mieć tego wszystkiego ułożonego w głowie przed połączeniem, bo operator pomaga uporządkować informacje. Lepiej zgłosić zagrożenie, co do którego mamy wątpliwości, niż zignorować sytuację, w której ktoś może stracić życie – podkreśla dr Sokołowski.

Pierwsza pomoc zaczyna się od bezpieczeństwa

Świadek zdarzenia postępuje według prostego schematu: bezpieczeństwo, ocena stanu poszkodowanego, wezwanie pomocy i dopiero potem działania ratownicze. Jeśli samemu grozi mu niebezpieczeństwo, nie podchodzi do poszkodowanego, tylko wzywa służby. Gdy to możliwe, przenosi go w bezpieczne miejsce.

Przy kilku poszkodowanych najpierw trzeba ocenić, kto jest w najcięższym stanie. Nie zawsze jest to osoba, która najgłośniej woła o pomoc. Cicha i nieprzytomna może potrzebować jej szybciej. Jeśli wokół są inni ludzie, telefon pod 112 najlepiej zlecić konkretnej osobie: „Ty, w czerwonej kurtce, dzwoń pod 112 i powiedz mi, kiedy to zrobisz”.

Następnie sprawdzamy przytomność i oddech. Dalej działamy w granicach własnych umiejętności: tamujemy krwawienie, udrażniamy drogi oddechowe, prowadzimy resuscytację, używamy defibrylatora.

Jeśli dorosły nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, trzeba wezwać pomoc i od razu rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO), czyli zastępować pracę serca i płuc do przyjazdu ratowników. Robi się 30 uciśnięć klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 na minutę, a następnie 2 oddechy ratownicze. Cykl 30:2 powtarza się do przyjazdu służb albo do powrotu oznak życia. Kto nie czuje się pewnie przy oddechach ratowniczych, może wykonywać same uciśnięcia. Mają być mocne, szybkie i bez przerw, a i taka pomoc jest lepsza niż żadna.

Automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED) to urządzenie, które analizuje rytm serca i w razie potrzeby wyzwala wstrząs elektryczny. Trzeba go użyć jak najszybciej. AED wydaje polecenia głosem, więc obsłuży go także osoba bez specjalistycznego przeszkolenia. Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego.

Krwotok i zadławienie

Silny krwotok z rany może doprowadzić do śmierci, zanim dojedzie karetka. Dlatego tamowanie krwawienia zaczyna się od razu, a telefon pod 112 najlepiej zlecić komuś innemu. Jeśli w apteczce są rękawiczki, trzeba je założyć. Na ranę kładzie się gazę albo czysty materiał i mocno, bez przerwy uciska dłonią. Gdy opatrunek przesiąka krwią, nie zdejmuje się go, tylko dokłada kolejną warstwę i dalej uciska. Kiedy krwawienie ustanie, zakłada się na ranę ciasny opatrunek uciskowy i sprawdza, czy nie przecieka.

Jeśli krew z ręki lub nogi nadal leci mimo ucisku, trzeba założyć opaskę tamującą, około 5–7 cm powyżej rany. Zaciska się ją tak mocno, aż krwawienie ustanie. Gotowa opaska z apteczki działa lepiej niż improwizowana. Godzinę założenia trzeba zapisać, najlepiej na samej opasce lub na skórze poszkodowanego, i przekazać ratownikom. Raz założonej opaski świadek nie luzuje ani nie zdejmuje, robi to dopiero personel medyczny. Krwotoku z tułowia, szyi, pachy czy pachwiny nie tamuje się opaską, tylko stałym, silnym uciskiem do przyjazdu ratowników.

Przy zadławieniu najpierw obserwujemy, czy poszkodowany kaszle. Jeśli kaszle skutecznie, trzeba go zachęcać do dalszego kaszlu i nie uderzać w plecy. Pomoc jest potrzebna, gdy nie może mówić, kaszleć ani złapać oddechu. Wtedy pochyla się go do przodu i wykonuje do 5 mocnych uderzeń nasadą dłoni w okolicę między łopatkami. Jeśli to nie pomoże, ratownik staje za plecami poszkodowanego, obejmuje go i wykonuje do 5 uciśnięć nadbrzusza. Pięść kładzie się między pępkiem a dolnym końcem mostka i szarpnięciem pociąga do siebie i ku górze. Uderzenia i uciśnięcia powtarza się na zmianę, aż ciało obce wypadnie. Po uciśnięciach nadbrzusza poszkodowanego powinien zbadać lekarz, bo mogą one uszkodzić narządy wewnętrzne.

U niemowląt nie wolno uciskać nadbrzusza. Dziecko układa się twarzą w dół, z głową niżej niż tułów, i wykonuje do 5 uderzeń w plecy między łopatkami. Jeśli to nie pomoże, odwraca się je na plecy i wykonuje do 5 uciśnięć klatki piersiowej. Jeśli zadławiony, dorosły czy dziecko, traci przytomność, trzeba zadzwonić pod 112 i od razu rozpocząć resuscytację.

Świadek jako pierwsze ogniwo

Zanim na miejsce dotrą ratownicy, pomoc zależy od tych, którzy są najbliżej: przechodniów, sąsiadów, współpracowników, nauczycieli. Odpowiedzialność za to, żeby po telefonie pod 112 sprawnie zadziałała reszta systemu, spoczywa na administracji rządowej w województwie. Na Dolnym Śląsku jest to wojewoda dolnośląski, a w jego imieniu Wydział Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego.

W strukturze wydziału działa Centrum Powiadamiania Ratunkowego, w którym operatorzy odbierają zgłoszenia z numeru 112. Wojewoda planuje, koordynuje i nadzoruje w regionie system Państwowe Ratownictwo Medyczne, do którego należą m.in. zespoły ratownictwa medycznego i szpitalne oddziały ratunkowe. Przez całą dobę dyżur pełni Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego. Monitoruje zagrożenia, ostrzega i alarmuje mieszkańców oraz uruchamia procedury z planu zarządzania kryzysowego województwa. Współpracuje z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa, powiatami i gminami, a jako Międzynarodowa Centrala Ostrzegawcza wymienia meldunki z Niemcami i Czechami.

– Nasze Centrum Powiadamiania Ratunkowego, które jest w strukturze urzędu wojewódzkiego, jest elementem systemu powiadamiania ratunkowego. Takich centrów jest 17, po jednym w każdym województwie, a w województwie mazowieckim jest dodatkowe centrum, wydzielone na samą Warszawę. Centrum jest bardzo skuteczne, patrząc po ilości zgłoszeń, jakie są obsługiwane, i po charakterze tych zgłoszeń. Oceny, jeśli chodzi o pracę dyspozytorów medycznych czy operatorów Centrum Powiadamiania Ratunkowego, są bardzo wysokie. Zarówno jeśli chodzi o służby, jak i o społeczeństwo – zaznacza Sebastian Jeziorski.

Wydział przygotowuje też Wojewódzki Plan Zarządzania Kryzysowego, opiniuje plany powiatowe i prowadzi szkolenia, ćwiczenia oraz treningi z zarządzania kryzysowego. Odpowiada również za przeciwdziałanie skutkom klęsk i innych zdarzeń zagrażających bezpieczeństwu powszechnemu. Odporność regionu na takie sytuacje budują jednak także szkoły, firmy, samorządy i lokalne społeczności. To tam mieszkańcy uczą się rozpoznawać zagrożenie i reagować.