Coraz więcej osób dożywa późnej starości, a wraz z tym rośnie znaczenie geriatrii – dziedziny, która patrzy na zdrowie seniora szerzej niż przez pryzmat pojedynczej choroby. We Wrocławiu od 10 lat rozwija się ośrodek, łączący opiekę nad pacjentami z nauką, dydaktyką i edukacją. Jubileusz Katedry i Kliniki Geriatrii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego (UMW) i Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego (USK) we Wrocławiu stał się okazją do rozmowy o medycynie długiego życia. Podczas uroczystości prof. Małgorzata Sobieszczańska, kierownik kliniki, odebrała z rąk prezydenta Wrocławia medal „Merito de Wratislavia”.

Znaczenie geriatrii rośnie wraz ze zmianami demograficznymi i coraz większymi potrzebami zdrowotnymi osób starszych. Rozwój w tym obszarze nie jest dla Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego jedynie elementem działalności wybranej kliniki, ale także odpowiedzią na wyzwania, z którymi mierzy się obecnie krajowy system opieki.

– Dziesięć lat działalności Kliniki Geriatrii pokazuje, jak bardzo zmieniają się potrzeby naszych pacjentów i jak ważne miejsce w nowoczesnym szpitalu zajmuje dziś medycyna wieku starszego. Geriatria to nie tylko leczenie chorób, ale przede wszystkim troska o to, aby pacjent jak najdłużej zachował sprawność, samodzielność i możliwie dobrą jakość życia. Dla USK rozwój tej dziedziny jest jednym z ważnych elementów odpowiedzi na zmiany demograficzne, które już dziś dotyczą całego systemu ochrony zdrowia – mówi Beata Freier, dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.

Żyjemy coraz dłużej, dlatego specjaliści intensywnie szukają odpowiedzi na pytanie: jak długo możemy żyć w zdrowiu, sprawności i niezależności? W Polsce osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły na koniec 2024 roku 26,6 proc. ludności – to blisko 10 mln osób. W 2012 roku było ich 20,9 proc., a na początku lat 90. zaledwie około 15 proc. Jednocześnie wydłuża się życie: w 2024 roku 60-letni mężczyzna miał przed sobą średnio jeszcze 19,8 roku życia, a kobieta – 24,5. To lata, których jakość w coraz większym stopniu zależy od profilaktyki, właściwego leczenia i zachowania sprawności. Właśnie na tym polu geriatria odgrywa szczególną rolę.

Dziesięć lat rozwoju

Historia wrocławskiej Kliniki rozpoczęła się w 2016 roku od dwóch ważnych decyzji: wprowadzenia geriatrii do programu nauczania studentów V roku kierunku lekarskiego UMW oraz wydzielenia oddziału geriatrycznego w strukturach Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego. W tamtym czasie była to jedna z zaledwie kilku w Polsce wysokospecjalistycznych jednostek geriatrycznych działających na najwyższym poziomie referencyjności uniwersyteckiej i szpitalnej.

Przez dekadę jednostka rozwinęła zakres działalności, a jej obecna nazwa – Klinika Geriatrii i Chorób Wewnętrznych – odzwierciedla poszerzenie profilu leczniczego. Pacjenci mogą być przyjmowani nie tylko planowo, lecz także w trybie ostrym. To ważne w przypadku osób starszych, u których nagłe pogorszenie stanu zdrowia często nakłada się na kilka już istniejących schorzeń.

– Geriatria wymaga patrzenia szerzej niż przez pryzmat pojedynczej diagnozy. U starszego pacjenta choroby, przyjmowane leki, sprawność fizyczna i funkcje poznawcze wzajemnie na siebie wpływają. Naszym zadaniem jest rozpoznać te zależności i zaplanować leczenie, które będzie służyło człowiekowi, a nie tylko odpowiadało na wynik badania – podkreśla prof. dr hab. Małgorzata Sobieszczańska, kierownik Katedry i Kliniki Geriatrii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego i Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.

Nie tylko leczyć. Pomagać zachować samodzielność

W geriatrii sukces terapeutyczny nie zawsze oznacza zastosowanie kolejnego leku czy wykonanie następnej procedury. Równie ważne może być ograniczenie liczby przyjmowanych preparatów, zapobieganie majaczeniu, ochrona funkcji poznawczych czy utrzymanie możliwie dużej sprawności fizycznej.

Dlatego w opiece nad pacjentami zespół Kliniki zwraca uwagę nie tylko na rozpoznanie choroby, ale także na codzienne funkcjonowanie seniora. Ważne pytania dotyczą m.in. tego, czy pacjent będzie mógł bezpiecznie wrócić do domu, jaką samodzielność uda się zachować oraz jak przygotować rodzinę do dalszej opieki.

Klinika, która wychodzi poza szpital

Praca z seniorami nie kończy się na oddziale. Zespół współpracuje z towarzystwami naukowymi i lekarskimi, uniwersytetem trzeciego wieku, fundacjami działającymi na rzecz osób starszych oraz Wrocławskim Centrum Rozwoju Społecznego. Lekarze angażują się w popularyzację wiedzy o zdrowiu osób starszych – w mediach społecznościowych, prasie, radiu i telewizji.

Klinika potrafi też mówić o starzeniu językiem, który wychodzi daleko poza medyczną terminologię. W 2026 roku jej zespół zainicjował kampanię „Na niebiesko widać więcej”, zachęcającą do patrzenia na osoby starsze nie przez pryzmat choroby i ograniczeń, ale ich doświadczenia, aktywności i indywidualności. Niebieskie okulary stały się symbolem uważniejszego spojrzenia na seniorów – a także sprzeciwu wobec ageizmu.

W kampanii lekarze przywołują historie seniorów, które trudno byłoby zmieścić w stereotypowym obrazie starości: 90-latki biegającej i zdobywającej medale, 100-latki, która zdecydowała się na skok ze spadochronem, czy 97-letniego mężczyzny prowadzącego własny warsztat.

- Bo zmarszczki są skrytkami na wspomnienia – mówi prof. Małgorzata Sobieszczańska. - To właśnie takie historie pokazują, że zadaniem współczesnej geriatrii nie jest wyłącznie leczenie chorób wieku starszego.

Zachęcanie do udziału w kampanii również osób publicznych spoza środowiska medycznego, pokazuje nowoczesne podejście lekarzy z kliniki do edukacji zdrowotnej.

Jubileusz z perspektywą na przyszłość

Konferencja „Dekada Geriatrii”, która odbyła się 26 września na Wydziale Farmacji UMW, była okazją do spojrzenia na rozwój jednostki i wyzwania stojące przed współczesną geriatrią. W programie znalazły się m.in. wystąpienie prof. Małgorzaty Sobieszczańskiej o stanie geriatrii w Polsce, prezentacja działalności Kliniki, wykład prof. Ewy A. Jankowskiej „Żelazo – lek na długowieczność?” oraz wystawa „Portrety długiego życia – Pacjenci oczami lekarza”, poświęcona pacjentom w wieku 85+.

Wystawa portretów najstarszych pacjentów była szczególnym przypomnieniem, że za statystykami demograficznymi kryją się konkretne osoby, ich doświadczenia i historie, a wydłużające się życie nie jest wyłącznie wyzwaniem dla systemu ochrony zdrowia. Wystawa będzie prezentowana także na wrocławskim Rynku od 1 do 21 października.

Podczas jubileuszu prof. Małgorzata Sobieszczańska została uhonorowana medalem „Merito de Wratislavia” – „Zasłużony dla Wrocławia”, który wręczył jej prezydent miasta. Wyróżnienie to stanowiło dodatkowy, osobisty akcent uroczystości i wyraz uznania dla jej zaangażowania w rozwój geriatrii oraz działalność na rzecz seniorów.

Działalność Kliniki pokazuje, że nowoczesna geriatria to połączenie wiedzy medycznej, uważności i odpowiedzialności za jakość życia. A jej motto – „Nie dodawajmy lat do życia, ale życia do lat” – pozostaje aktualne nie tylko dla lekarzy i pacjentów, lecz dla całego starzejącego się społeczeństwa.