Specjaliści USK we Wrocławiu przypominają.

UDAR – akronim, który może uratować życie

Wrocław ze statusem Regionu Angels to potwierdzenie europejskiego poziomu opieki udarowej w programie ESO Angels Awards. Przy okazji Europejskiego Dnia Profilaktyki Udarowej, który w 2026 roku przypada 12 maja, eksperci podkreślają: tylko w 2025 roku udaru mózgu doznało ponad 6 tysięcy mieszkańców regionu, a problem coraz częściej dotyczy także młodych osób. Centralną rolę w systemie leczenia udaru mózgu we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku pełni Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu (USK) – lider Dolnośląskiej Sieci Udarowej oraz jeden z regionalnych ośrodków referencyjnych wykonujących trombektomię mechaniczną.

Według statystyk Światowej Organizacji Udaru Mózgu (WSO) jeden na czterech z nas zachoruje w ciągu życia. Każde 15 minut wcześniejszego rozpoczęcia leczenia reperfuzyjnego oznacza o 4 procent większą szansę na pełne wyzdrowienie i o 4 procent mniejsze ryzyko zgonu.

Najprostszym narzędziem samodzielnego rozpoznania udaru jest akronim UDAR: Usta wykrzywione, Dłonie opadające (osoba nie utrzyma uniesionych obu rąk), Artykulacja utrudniona (mowa zaburzona), Rozmazane widzenie. W razie wystąpienia choćby jednego z tych objawów – natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112.

W jaki sposób powinniśmy zachować się w razie zaobserwowania objawów wskazujących na ten stan zagrożenia życia? Do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego świadek udaru ma do wykonania kilka prostych, ale istotnych czynności. Przede wszystkim: zanotować godzinę wystąpienia pierwszych objawów lub w przypadku znalezienia pacjenta z objawami – próbować ustalić, kiedy ostatni raz pacjenta widziano w zdrowiu; ta informacja może pomóc podjąć decyzję o kwalifikacji chorego do leczenia reperfuzyjnego. Osobę przytomną należy ułożyć w wygodnej pozycji z lekko uniesioną głową i tułowiem, a osobę nieprzytomną, lecz oddychającą – w pozycji bocznej ustalonej, która zabezpiecza drogi oddechowe przed zachłyśnięciem. Nie wolno podawać pacjentowi niczego do picia ani jedzenia, ponieważ udar często powoduje zaburzenia połykania, ani żadnych leków, w tym aspiryny, która w przypadku udaru krwotocznego może pogłębić krwawienie. Należy rozluźnić uciskające elementy odzieży, monitorować oddech i tętno oraz pozostać przy chorym, obserwując wszelkie zmiany jego stanu. Nie należy także samodzielnie transportować pacjenta do szpitala – profesjonalne leczenie udaru rozpoczyna się już w karetce, a zespół ratownictwa kieruje chorego wprost do najbliższego ośrodka udarowego pełniącego dyżur.

Wysoka pozycja USK w regionalnym systemie udarowym opiera się na wieloletnim dorobku klinicznym. Trombektomia mechaniczna (zabieg polegający na mechanicznym usunięciu zakrzepu z dużego naczynia mózgowego za pomocą cewnika wprowadzanego do tętnicy) jest w USK we Wrocławiu wykonywana od 2019 roku. Placówka przez długi czas była jedynym ośrodkiem na Dolnym Śląsku stosującym tę metodę, a obecnie należy do trzech regionalnych ośrodków referencyjnych w tym zakresie. Wysoka jakość opieki sprawia, że Lotnicze Pogotowie Ratunkowe regularnie kieruje do USK pacjentów z udarem także z województw ościennych – wielkopolskiego i opolskiego.

Pacjent z podejrzeniem udaru obsługiwany jest w USK według ścisłego, wielokrotnie przećwiczonego schematu. Szpitalny Oddział Ratunkowy uruchamia procedurę jeszcze przed dotarciem karetki – zespół przygotowuje salę resuscytacyjną i alarmuje pracownię tomografii komputerowej. Pacjent z karetki trafia bezpośrednio na badanie obrazowe. W opiekę nad chorym w fazie ostrej zaangażowanych jest nawet dziesięć osób.

Dolnośląska Sieć Udarowa – pionierski projekt w skali kraju

Dolnośląska Sieć Udarowa to pierwszy w Polsce zintegrowany system diagnostyki i leczenia udaru mózgu, łączący już XX szpitali regionu pod jednym standardem postępowania. Liderem klinicznym, naukowym i organizacyjnym sieci jest USK we Wrocławiu – to w nim powstał i jest koordynowany cały model. Projekt o wartości blisko 1 miliona złotych został sfinansowany ze środków samorządu województwa dolnośląskiego.

– Czas w leczeniu udaru jest absolutnie krytyczny. Pomysł Sieci wziął się z codziennej pracy z pacjentami trafiającymi do USK z różnych części Dolnego Śląska – zbyt wielu chorych docierało do nas w stanie, który nie pozwalał już na skuteczne leczenie reperfuzyjne, ponieważ tracili cenne minuty na drodze do diagnozy. Dolnośląska Sieć Udarowa to systemowa odpowiedź na ten problem: AI w diagnostyce, telekonsultacja z ośrodkiem referencyjnym i jasna, ujednolicona ścieżka pacjenta dla całego regionu. To realna nowa jakość – podkreśla dr Marta Nowakowska-Kotas, konsultant wojewódzki ds. neurologii, specjalista neurologii w Uniwersyteckim Centrum Neurologii i Neurochirurgii USK we Wrocławiu, pomysłodawczyni i inicjatorka Dolnośląskiej Sieci Udarowej.

Sztuczna inteligencja w diagnostyce – analiza obrazu w 9 minut

Sercem sieci jest oprogramowanie Brainomix wykorzystujące sztuczną inteligencję (AI) do błyskawicznej analizy badań tomografii komputerowej (TK). System analizuje obrazy w około 9 minut – w tym czasie lekarz dyżurny otrzymuje odpowiedź na trzy podstawowe pytania: czy doszło do udaru, jakiego jest on rodzaju (niedokrwienny – spowodowany zakrzepem zamykającym tętnicę, czy krwotoczny – wywołany pęknięciem naczynia) oraz czy doszło do zablokowania dużej tętnicy mózgowej, co kwalifikuje pacjenta do trombektomii mechanicznej.

– Tomografia komputerowa pozostaje fundamentem nowoczesnej diagnostyki udaru mózgu, jednak dziś kluczowe znaczenie ma nie tylko samo wykonanie badania, ale przede wszystkim jego natychmiastowa i precyzyjna analiza – podkreśla prof. dr hab. n. med. Maciej Guziński, kierownik Pracowni Tomografii Komputerowej USK we Wrocławiu. – Wykorzystywane w naszym ośrodku algorytmy sztucznej inteligencji pozwalają w ciągu kilku minut odpowiedzieć na najważniejsze pytania kliniczne: czy pacjent rzeczywiście ma udar, jaki jest jego charakter oraz czy kwalifikuje się do leczenia trombektomią mechaniczną. W warunkach ostrego dyżuru ten zysk czasowy ma ogromne znaczenie – skraca czas do wdrożenia nowoczesnego małoinwazyjnego leczenia, zwiększa szanse chorego na powrót do samodzielności, zmniejsza ryzyko trwałej niepełnosprawności i wyraźnie poprawia rokowanie pacjentów.

Telemedycyna i trzy ośrodki referencyjne

Drugim filarem Dolnośląskiej Sieci Udarowej jest telemedycyna. Gdy system wykryje niedrożność dużego naczynia mózgowego, lekarz z lokalnego szpitala może natychmiast skonsultować przypadek z jednym z trzech ośrodków referencyjnych wykonujących trombektomię mechaniczną: USK we Wrocławiu, Dolnośląskim Szpitalem Specjalistycznym im. T. Marciniaka oraz szpitalem w Bolesławcu. Możliwość przesyłania obrazów w czasie rzeczywistym pozwala podjąć decyzję terapeutyczną szybciej i precyzyjniej, a w wielu przypadkach – uniknąć zbędnego transportu pacjenta. Za koordynację wdrożenia narzędzi diagnostycznych i organizacyjnych oraz za szkolenia personelu medycznego w 12 szpitalach partnerskich odpowiada zespół specjalistów USK.

Ośrodek Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu pozostaje od wielu lat wiodącym centrum leczenia udaru niedokrwiennego mózgu w makroregionie południowo-zachodniej Polski, wykonując największą liczbę procedur trombektomii mechanicznej w regionie w ostatnich latach. Wieloletnie doświadczenie zespołu neurologii, neuroradiologii zabiegowej i neurochirurgii przekłada się na wysoką skuteczność leczenia reperfuzyjnego oraz na możliwość całodobowego zabezpieczenia pacjentów w trybie 24/7.

Wrocław Regionem Angels, USK z Diamentowym Statusem

28 kwietnia Miasto Wrocław odebrało prestiżowy status Regionu Angels. Aby region mógł go uzyskać, musi zoptymalizować świadomość społeczną udaru, opiekę przedszpitalną oraz szpitalną, zapewniając „bezpieczną przystań" dla pacjentów poprzez współpracę szpitali, EMS, władz i szkół. Kluczowe wymagania to: osiągnięcie uzgodnionego celu wdrożenia kampanii FAST Heroes w szkołach podstawowych (proporcjonalnie do liczby udarów), co najmniej złoty status EMS Angels Awards dla wszystkich stacji pogotowia, wystarczające pokrycie populacji stroke-ready hospitals (szpital przygotowany do leczenia udarów to placówka medyczna spełniająca wysokie standardy organizacyjne i kliniczne, umożliwiające natychmiastową, specjalistyczną opiekę nad pacjentem z ostrym udarem mózgu. Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie objawów, całodobowy dostęp do diagnostyki obrazowej (TK/MRI) oraz możliwość podania leczenia trombolitycznego w tzw. oknie terapeutycznym) oraz złoty status WSO/ESO Angels Awards dla wszystkich szpitali w sieci udarowej. Status jest ważny 5 lat z coroczną oceną, a Wrocław jest jednym z 107 regionów na świecie, w tym jednym z dwóch polskich miast wojewódzkich wyróżnionych tym tytułem.

Wspomniana kampania FAST Heroes jest skierowana do dzieci w szkołach podstawowych i ma na celu podniesienie świadomości społecznej na temat objawów udaru mózgu za pomocą prostego testu FAST (z ang. Face – Arms – Speech – Time, tłum. Twarz – Ramiona – Mowa – Czas). Dzieci uczą się rozpoznawać asymetrię twarzy, niemożność uniesienia ramion oraz zaburzenia mowy, by w razie potrzeby natychmiast wzywać pomoc, co może uratować życie. Wdrożenie programu w regionie Wrocław, jako części statusu Regionu Angels, zakłada osiągnięcie uzgodnionego celu implementacji we wszystkich szkołach podstawowych, co potwierdza wysoki poziom edukacji antyudarowej.

– Status Regionu Angels dla Wrocławia to powód do dumy, ale także zobowiązanie. Dolnośląska Sieć Udarowa, Diamentowy Status USK i wrocławskie kampanie edukacyjne składają się na jeden spójny obraz: nasze miasto i region traktują udar mózgu poważnie na każdym etapie – od profilaktyki i rozpoznania pierwszych objawów, przez błyskawiczną diagnostykę i leczenie reperfuzyjne, po długoterminową opiekę. Europejski Dzień Profilaktyki Udarowej to dobry moment, żeby to pokazać i jednocześnie przypomnieć, że dla mózgu liczy się każda minuta, a rokowania pacjenta zależą często od reakcji osób z otoczenia – mówi Beata Freier, dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. – Cieszymy się, że USK we Wrocławiu może być wzorem dla innych i jest w centrum ratowania osób, których udar dotknął.